Niezdolność psychiczna do podjęcia obowiązków małżeńskich

Kan. 1095 n. 3 Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowi, że „niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci, którzy: z przyczyn natury psychicznej nie są zdolni do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich.” Wymieniony wyżej kanon zasługuję na szczególną uwagę osób interesujących się kościelnym prawem małżeńskim, ponieważ jest on najczystszym tytułem nieważności małżeństwa kanonicznego w sądach kościelnych w Polsce. Dotyczy on wad / anomalii charakteru powodujących, że określona osoba w chwili zawierania związku małżeńskiego była niezdolna do tego, aby budować z inną osobą wspólnotę małżeńską, ponieważ wady charakteru były tak poważne, że czyniły małżonka niezdolnym do podjęcia najbardziej istotnych obowiązków małżeńskich, którymi są:

- stworzenia relacji międzyosobowej między małżonkami ( wspólnoty )

- obowiązek wierności,

zrodzenia i wychowania potomstwa,

Pojęcie przyczyn natury psychicznej nie jest zdefiniowane w kodeksie prawa kanonicznego, w związku z tym katalog przyczyn jest otwarty. Należy pamiętać jednak, że muszą być to przyczyny, które uniemożliwiają podjęcie najbardziej istotnych obowiązków małżeńskich. Oznacza to, że w procesie należy wykazać ścisły związek, między istnieniem przyczyny psychicznej a niemożnością realizowania obowiązków małżeńskich, właśnie z powodu tej przyczyny. Przyczyna ta musi istnieć już w chwili zawierania małżeństwa, ponieważ postępowanie o nieważność polega na wykazaniu, że małżeństwo było nieważne od samego początku. Przykładem takiej niezdolności może być zawarcie małżeństwa przez osobę, która była uzależniona od alkoholu. Alkoholizm zaczął się już przed ślubem. Natomiast po ślubie osiągnął tak wysoki stopień, że całkowicie uniemożliwił osobie uzależnionej budowanie jakichkolwiek relacji małżeńskich. Osoba taka mogła podejmować próby naprawy relacji, lecz z powodu tak silnego uzależnienia nie była jednak zdolna do stworzenia normalnych, zdrowych relacji w małżeństwie. Nałóg zawsze zwyciężał. Podobna sytuacja będzie miała miejsce w przypadku narkomanii lub satyryzmu. Choroby psychiczne również jak najbardziej będą kwalifikować się pod przywołany kanon.

Kwestią dyskusyjną jest natomiast, czy niezdolność z przyczyn natury psychicznej będzie powodować niedojrzałość. Pojawia się pytanie, czy niedojrzałość jest aż tak poważną przyczyną psychiczną, że faktycznie może uniemożliwić zdolność do realizacji obowiązku wierności, zrodzenia i wychowania potomstwa, czy stworzenia relacji międzyosobowej między małżonkami. Interpretacja będzie zależeć od właściwego sądu kościelnego. W orzecznictwie sądów kościelnych nieważność następowała z powodu niedojrzałości. Jednakże nie oznacza to, że każdy sędzia kościelny zgadza się z taką interpretacją kan. 1095 n. 3. Na uwagę zasługuję tu opinia, że „niezdolność trzeba odróżnić od braku dobrej woli wypełniania obowiązków małżeńskich; nie wystarczy wykazać faktyczne ich nie wypełnianie, lecz trzeba wskazać, że przyczyny tego tkwiły w psychice nupturienta.” ( wyrok c. Sobański z 24 czerwca 2010; Ius Matrimioniale 16 ( 2011 ) s. 243 – 247 ). Z przywołanej interpretacji wynika, że przyczyny psychiczne muszą naprawdę uniemożliwiać realizację obowiązków w małżeństwie.  W tej perspektywie niedojrzałość jako przyczyna nieważność może być kwestionowana przez sąd kościelny.

Trzeba jednak mieć na względzie, że udowodnienie niezdolności psychicznej nie jest rzeczą łatwą. Proces o nieważność mimo tego, że dotyczy rzeczywistości religijnej, jest realnym procesem sądowym, w którym strony chcąc dowieść swojej racji, muszą mieć wiedzę, jakie fakty w sprawie są najbardziej istotne, i jak należy je udowodnić. Dlatego też osoba uczestnicząca w procesie o nieważność, powinna być świadoma tego, że tak samo jak w sprawach świeckich, cywilnych pomoc prawna jest czymś bardzo pomocnym, tak samo w procesie o nieważność małżeństwa kanonicznego korzystanie z pomocy prawników – kanonistów, czyli osób specjalistycznie wykształconych w zakresie prawa kanonicznego pozwala uniknąć błędnej i nieprzemyślanej obrony.

Bardzo ważną rolę w procesach o nieważność z powodu niezdolności psychicznej odgrywa też biegły sądowy, który ma zbadać, na ile przyczyny psychiczne faktycznie uniemożliwiły wywiązanie się z obowiązków małżeńskich.

 

POMOC PRAWNA W PROCESIE O NIEWAŻNOŚĆ MAŁŻEŃSTWA KANONICZNEGO

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej skontaktuj się z prawnikiem specjalizującym się w prawie kanonicznym.

kontakt:

Dominik Orzeł

posiada Juris Canonici Licentia

specjalizacja: procesy o nieważność małżeństwa kanonicznego

inne specjalizacje: prawo handlowe

tel. + 48 792 991 106

e – mail: dominik.orzel100@gmail.com

Kancelaria Adwokacka Adwokat Piotr Stączek

ul. Wąwozowa 11

02-796 Warszawa