Czy trzeba odpowiadać na skargę o nieważność małżeństwa kościelnego?

Proces o stwierdzanie nieważności małżeństwa kanonicznego, niepoprawnie nazywany procesem o rozwód kościelny rozpoczyna się od złożenia przez stronę powodową skargi powodowej.

Zgodnie z kan. 1676 § 1 kodeksu prawa kanonicznego, przewodniczący sądu kościelnego, po wpływie skargi o nieważność małżeństwa kanonicznego do sądu, jeżeli uważa, że posiada ona jakieś podstawy, winien ją przyjąć, a następnie nakazać przesłanie jej do strony pozwanej, która będzie miała termin piętnastu dni na wyrażenie swojego stanowiska odnośnie do żądania strony powodowej.

Ten moment w procesie bardzo często dla stron, które są pozwane jest pewnym zaskoczeniem. Wynika to z tego, że strona pozwana nie była wcześniej informowana przez stronę powodową o tym, że dojdzie do tego typu postępowania. Poza tym procedura procesów kanoniczych jest czymś zupełnie innym niż procedura cywila. Wiedza na ten temat nie jest powszechna. W skardze powodowej mogą być zawarte stwierdzania, że strona powodowa zarzuca pozwanej np.: niezdolność psychiczną do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich, lub symulację zgody małżeńskiej lub wykluczenie nierozerwalności małżeństwa. Oczywiście osoba, która nie jest biegła w prawie kanonicznym, może nie rozumieć zwrotów prawniczych, jakie są użyte w skardze lub je błędnie interpretować. Stąd naturalne jest, że strona pozwana będzie zadawać sobie pytanie, czy musi w ogóle na te pismo odpowiadać?

Odpowiedź jest taka – nie musi. Jednakże, jeśli proces o nieważność nie jest stronie pozwanej czymś obojętnym, to jak najbardziej powinna na skargę odpowiedzieć, i przedstawić sądowi kościelnemu swoje stanowisko w tej sprawie. Zlekceważenie procesu o nieważność może skutkować tym, że w procesie zapadnie wyrok, który dla strony pozwanej może być krzywdzący, niesprawiedliwy np.: orzeczenie będzie stanowić, że małżeństwo jest nieważne z przyczyn leżących tylko po stronie pozwanej, mimo że obiektywna prawda o małżeństwie może być zupełnie inna. Jeśli jednak strona pozwana nie podejmie żadnych działań, nie odpisze nic nic do sądu kościelnego, w aktach procesu nie znajdą się żadne fakty na jej obronę.

Odpowiedź na skargę do sądu biskupiego jest jedenym z najważniejszych momentów w procesie dla strony pozwanej. Jest to moment, w którym strona pozwana może nie tylko odnieść się do zarzutów drugiej strony, ale może też wskazać sądowi kościelnemu, że nieważność zachodzi po stronie przeciwnej, czyli tej, która wniosła skargę o nieważność. Strona pozwana również w piśmie odpowiadającym na skargę powinna wskazać fakty dowodzące jej interesu prawnego i stanowiska w sprawie. Niestety moment ten zostaje często przez strony pozwane zaniedbany. Wynika to z nieznajomości prawa kanonicznego. Nawet jeśli strona pozwana zdecyduje się odpowiedzieć na skargę samodzielnie, to brak wiedzy dotyczący dowodzenia nieważności w kanonicznych procesach małżeńskich, już na wstępie może pozbawić stronę pozwaną skutecznej i przemyślanej obrony, oraz sprawić, że strona pozwana będzie błędnie rozumiała znaczenie pewnych faktów i okoliczności, jakie wytypują w sprawie.

Jak powrócić do Kościoła katolickiego po dokonaniu apostazji?

apostazjaApostazja jest formalnym wystąpieniem z Kościoła. Jej skutkiem kanonicznym jest ekskomunika powodująca: niemożność sprawowania i przyjmowania sakramentów oraz sprawowania sakramentaliów; zakaz ministerialnego udziału w obrzędach kultu; zakaz wykonywania posług, urzędów i zadań w Kościele; zakaz przynależności do publicznych stowarzyszeń, ruchów i organizacji kościelnych; zakaz otrzymania pogrzebu katolickiego. W ostatnim czasie coraz więcej mówi się o możliwości dokonania apostazji. Wiedza na ten temat staje się coraz bardziej powszechna. Mało jest natomiast informacji o możliwości powrotu do Kościoła po dokonaniu apostazji, dlatego też poniżej zostanie opisana procedura powrotu do Kościoła.

Podstawą prawną w Polsce procedury powrotu do Kościoła jest uchwała KEP z 7 października 2015 r., dotycząca wydania Dekretu Ogólnego Konferencji Episkopatu Polski w sprawie wystąpień z Kościoła oraz powrotu do wspólnoty Kościoła. Zgodnie z p. 16 dekretu osoba chcąca powrócić do Kościoła musi zgłosić się do proboszcza i złożyć pisemną prośbę, która ma zawierać dane personalne, dane dotyczące daty i parafii chrztu, dane dotyczące daty i miejsca, którym zostało złożone oświadczenie woli o wystąpieniu z Kościoła, krótką informację na temat motywów i okoliczności wystąpienia z Kościoła oraz pragnienie powrotu do Kościoła.

Następnie proboszcz jeśli uzna, że osoba zwracająca się z prośbą powrotu do Kościoła jest już gotowa do powrotu do życia sakramentalnego zwraca się w jej imieniu do ordynariusza miejsca przebywania apostaty, którym najczęściej jest biskup diecezjalny. W przypadku wydania decyzji pozytywnej następuje uwolnienie z kary ekskomuniki i powrót do pełnej wspólnoty z Kościołem.

Podsumowując należy zauważyć, że obecna procedura powrotu do Kościoła nie jest skomplikowana. Sprowadza się właściwie do złożenia pisemnej prośby o pragnieniu powrotu u proboszcza.

Jaki jest właściwy sąd w sprawach o nieważność małżeństwa żołnierzy?

WojskoW Kościele katolickim żołnierze podlegają pod Ordynariat Polowy. Jest to zrównana prawnie z diecezją struktura Kościoła, na której czele stoi Biskup Polowy. Funkcjonowanie ordynariatów wojskowych zostało uregulowane przez konstytucję apostolską Spirituali Militum Curae.
Zgodnie z p. I.3 statutu, do Ordynariatu Polowego należą katolicy:

  1. żołnierze zawodowi, ich współmałżonkowie, dzieci, także pełnoletnie, o ile mieszkają w domu rodziców oraz rodzice i krewni zamieszkujący razem z nimi;
  2. żołnierze w czynnej służbie wojskowej (niezawodowi), w czasie pełnienia tej służby;
  3. pracownicy cywilni, zatrudnieni na stałe w jednostkach (instytucjach) wojskowych oraz w domach prywatnych osób pełniących zawodową służbę wojskową;
  4. uczniowie szkół wojskowych;
  5. zatrudnieni lub przebywający w szpitalach wojskowych, w domach starców i w podobnych instytucjach wojskowych;
  6. członkowie instytutów zakonnych i wierni świeccy zatrudnieni na stałe przez Ordynariusza Polowego lub za jego zgodą.

Wymienione wyżej osoby stanu świeckiego również mogą napotkać tak duże problemy natury małżeńskiej, że będą chciały przeprowadzić proces o nieważność małżeństwa. Sądem właściwym dla osób wymienionych powyżej, zgodnie z p. 17 statutu Ordynariatu Polowego w Polsce jest Trybunał Metropolitalny w Warszawie, zaś sądem apelacyjnym Trybunał Metropolitalny w Gnieźnie. Dlatego też skargę powodową zaskarżającą nieważne małżeństwo trzeba będzie skierować do Sądu Metropolitalnego w Warszawie.

Mitis Iudex Dominus Iesus – czyli skrócony proces o nieważność małżeństwa

8 grudnia 2015 r. weszło w życie nowe prawo kanoniczne motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus dotyczące kanonicznych procesów o nieważność. Dokument wprowadza kilka nowych rzeczy do prawa kanonicznego. Przede wszystkim najważniejszą rzeczą jest skrócony proces o nieważność małżeństwa ( Processus Brevior ), który może potrwać jedynie 45 dni. Muszą jednak wystapić okoliczności kwalifikujące sprawę do szybszego procesu o nieważnośći, a istnienie przyczyny nieważności, musi być oczywiste.

Okoliczności te są wymienione w art. 14 Zasad proceduralnych w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa dołączonych do Mitis Iudex Dominus Iesus. Są nimi:

– brak wiary, który może prowadzić do symulacji konsensu lub błędu determinującego wolę

– krótki czas pożycia małżeńskiego

– aborcja dokonana dla uniknięcia zrodzenia potomstwa

– pozostawanie w relacji pozamałżeńskiej w czasie zawierania małżeństwa lub wkrótce po ślubie

– podstępne zatajenie bezpłodności, poważnej choroby zakaźnej, potomstwa z wcześniejszego związku lub pozbawienia wolności

– zawarcie małżeństwa z przyczyny całkowicie obcej życiu małżeńskiemu lub wynikające z nieoczekiwanej ciąży kobiety

– użycie przemocy fizycznej w celu wymuszenia konsensu

– choroba psychiczna potwierdzona dokumentacją medyczną

Należy pamiętać, że skierowanie sprawy do 45 dniowego procesu o nieważność nie zależy wyłącznie od wystąpienia wymienionych wyżej okoliczności, ale przede wszytkim od kodeksowej podstawy prawnej – tytułu nieważności np.: aborcja dokonana w celu uniknięcia potomstwa może być przesłanką do 45 dniowego procesu w sytuacji, kiedy zachodzi symulacja polegająca na wykluczeniu potomstwa. Wykluczenie potomstwa powoduje nieważność małżeństwa kanonicznego. Aborcja może być mocnym dowodem potwierdzającym, że właśnie takie wykluczenie miało miejsce. Jednakże dokonanie samej aborcji, kiedy nie zachodzą żadne podstawy prawne nieważności na pewno nie będzie powodowało skierowania sprawy do 45 dniowego procesu i być może nawet nieważności. Proces 45 dniowy, jest więc możliwy, ale podstawy prawne nieważności, oraz jej okoliczności muszą naprawdę nie budzić żadnych wątpliwości, że zachodzi nieważność.

Wyrok w takim procesie będzie podpisany przez Biskupa. Natomiast druga strona będzie musiała wyrazić zgodę na złożenie takiej skargi, chyba, że skarga będzie wniesiona przez oboje małżonków.

Kolejną ważną zmianą wprowadzoną przez Mitis Iudex Dominus Iesus jest też właściwość sądowa. Do tej pory z zasady właściwym trybunałem mógł być tylko sąd zawarcia małżeństwa lub sąd zamieszkania strony pozwanej. Natomiast zgodnie z nowym brzmieniem kan. 1672 właściwym sądem do zaskarżenia ważności małżeństwa będzie też trybunał miejsca zamieszkania strony powodowej – kan. 1672. W sprawach o nieważność małżeństwa, które nie są zarezerwowane Stolicy Apostolskiej, właściwe są: 1° trybunał miejsca, w którym małżeństwo zostało zawarte; 2° trybunał miejsca, w którym jedna ze stron lub obie strony mają stałe lub tymczasowe zamieszkanie; 3° trybunał miejsca, w którym faktycznie trzeba będzie zebrać większość dowodów.

Ostatnią zmianą, która zasługuje na szczególną uwagę jest zniesione II instancji z urzędu w przypadku nieważności. Do tej pory było tak, że kiedy zapadł wyrok za nieważnością akta sprawy były z urzędu kierowane do sądu apelacyjnego. Dopiero drugi wyrok za nieważnością powodował, że małżeństwo było uznawane przez Kościół za prawnie nieobowiązujące. Po zmianach wprowadzonych przez Mitis Iudex Dominus Iesus wystarczy już jedynie wyrok w I instancji. Jeśli w I instancji małżeństwo zostanie uznane ze nieważne, akta nie będą z urzędu przesyłane już do sądu II instancji, chyba, że któraś ze stron wniesie apelację. Podsumowując należy stwierdzić, że rezygnacja przez prawodawce w procesu z urzędu w II instancji na pewno sprawi, że postępowanie o stwierdzanie nieważności małżeństwa będą przebiegały szybciej.

Na koniec warto dodać, że zgodnie z Kan. 1677 § 1. strona może być w skróconym procesie reprezentowana przez adwokata.

 

Wykluczenie nierozerwalności

Proces o stwierdzenie niewazności małżeństwa

Wykluczenie nierozerwalności małżeństwa jest rodzajem częściowej symulacji. Polega ona na tym, że strona wchodząc w związek katolicki, zakładający nierozerwalność małżeństwa, życie ze sobą aż do śmierci, nie traktuje tego poważnie, i pozostawia sobie prawo do rozwodu. Najczęściej w sprawach, w których występuje taka sytuacja małżonek zakłada, że weźmie rozwód jeśli coś się w małżeństwie nie będzie układać, jeśli będą występować w nim jakieś poważne problemy.

Założenie wykluczające nierozerwalność musi nastąpić jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego i w chwili zawierania związku małżeńskiego. Kościół katolicki nie udziela rozwodów, oznaczających trwały i całkowity zanik pożycia duchowego i fizycznego, który może nastąpić po pewnym czasie. W postępowaniach o nieważność udowadnia się, że małżeństwo było nieważne od samego początku. A więc przyczyna nieważności musi istnieć od samego początku. Ukazanie, że ktoś nawet zaraz po zawarciu związku małżeńskiego założył, że weźmie rozwód, ale nie zakładał tego przed zawarciem związku, pod wykluczenie nierozerwalności już się nie kwalifikuje.

Założenie wykluczenia nierozerwalności musi być pewne. Nie może być to wahanie. Czyli osoba zawierająca małżeństwo musi być przekonana o tym, że jeśli coś się nie uda, na pewno weźmie rozwód. Często idzie to w parze z tzw. mentalnością rozwodową, światopoglądem tj. małżonek zanim jeszcze zawarł małżeństwo uważał, że każdy człowiek ma prawo do rozwodu. I może nawet przed zawarciem małżeństwa manifestować swoje poglądy w różnych sytuacjach np.: namawiając koleżankę, która wcześniej zawarła małżeństwo, które się nie układa, że nie powinna się męczyć i wziąć rozwód.

Jak widać, nie wystarczy napisać pisma do sądu kościelnego, że któraś ze stron wykluczała nierozerwalność, aby uzyskać stwierdzanie nieważności małżeństwa z powodu wykluczenia nierozerwalności. Uzyskanie nieważności z tytułu wykluczania nierozerwalności wymaga nie tylko wiedzy z zakresu prawa kanonicznego, ale też staranności przy dowodzeniu.

 

 

 

Przymus i bojaźń

przymus i bojaźń

Jedną z dość częstych wad zgody występujących w procesach kanonicznych jest przymus i bojaźń. Kan. 1103 kodeksu prawa kanonicznego stanowi, że nieważne jest małżeństwo, które zostało zawarte pod przymusem lub pod wpływem ciężkiej bojaźni z zewnątrz, choćby nieumyślnej, od której jedyną drogą uwolnienia się jest zawarcie małżeństwa.

Przymus oznacza pewną presję, jakiś rodzaj nacisku, który wbrew woli osoby powoduje u niego pewne zachowanie. Bojaźń natomiast oznacza stan jakiegoś niepokoju, które powstaje pod wpływem niebezpieczeństwa. Prawo kanoniczne zakłada, ze decyzja o zawarciu związku małżeńskiego musi być wolna od przymusu i bojaźni, w związku z tym ustawodawca odmówił takim małżeństwom ważności.

Warto zwrócić tu uwagę, na użycie terminu „ciężkiej bojaźni”. Oznacza to, że przyczyny bojaźni muszą być naprawdę obiektywnie poważne. Nie mogą to być subiektywne stany niepokoju, ale musi być to rodzaj niebezpieczeństwa, który realnie wzbudzałby niepokój u większości ludzi.

Przyczyny bojaźni muszą więc być poważne i obiektywne np.: popełnianie samobójstwa, utrata majątku, doprowadzenie do sytuacji rujnującej reputację.

Udowodnienie przymusu i bojaźni nie należy jednak do rzeczy prostych. Proces o nieważność małżeństwa kościelnego mimo tego, że dotyczy rzeczywistości religijnej – sakramentalnej, jest realnym procesem sądowym, w którym strony chcąc dowieść swojej racji, muszą mieć wiedzę, jakie fakty w sprawie są najbardziej istotne, i jak należy je udowodnić. Dlatego też osoba uczestnicząca w procesie o nieważność, powinna być świadoma tego, że tak samo jak w sprawach cywilnych, profesjonalna pomoc prawna jest czymś bardzo pomocnym, tak samo w procesie o nieważność małżeństwa kanonicznego korzystanie z pomocy prawników – kanonistów, czyli osób specjalistycznie wykształconych w zakresie prawa kanonicznego pozwala uniknąć błędnej i nieprzemyślanej obrony. Korzystanie z pomocy prawnika często też wiąże się z pytaniami – ile kosztuje „rozwód kościelny”? Ile może kosztować pomoc prawnika kanonisty? Zazwyczaj koszty ustalane są indywidualnie, i przede wszystkim zależą od angażu czasowego prawnika.

 

 

Wykluczenie potomstwa

potomstwoNierzadko zdarza się, że procesy o nieważności małżeństwa kanonicznego dotyczą wykluczenia potomstwa. W kodeksie prawa kanonicznego nie ma jednak takiego tytułu, dlatego też sprawy dotyczące wykluczenia potomstwa wnoszone są do sądów biskupich z tytułu symulacji częściowej, kan. 1101 par. 2, który stanowi, że jeśli jedna ze stron albo obydwie pozytywnym aktem woli wykluczałyby małżeństwo, jego istotny element lub przymiot zawierają je nieważnie.

Symulacja, polegająca na wykluczeniu potomstwa charakteryzuje się tym, że strona pozornie akceptuje posiadanie dzieci w małżeństwie, natomiast tak naprawdę wyklucza ich posiadanie.

Wykluczenie posiadania dzieci już po ślubie, nie będzie kwalifikowało sprawy do nieważności z tego tytułu.

 

Proces o nieważność małżeństwa – wyjaśnianie niektórych pojęć

malmesbury

Adwokat kościelny / Pełnomocnik – prawnik reprezentujący stronę w procesie o nieważność małżeństwa. Jego uprawnienia reguluje kodeks prawa kanonicznego, instrukcja procesowa Dignitas Connubii, oraz motu proprio Mitis Iudex Dominus Iesus.

Audytor – sędzia, który zbiera materiał dowodowy mający ustalić stan faktyczny. Natomiast materiał dowodowy do sądu kościelnego dostarcza sama strona powodowa lub pozwana, chcąc określone fakty udowodnić. Niewątpliwie strony przy dowodzeniu są o wiele bardziej skuteczne jeśli korzystają z pomocy prawnika kanonisty.

Dyskusja sprawy – moment w procesie kanonicznym, kiedy strony mogą zapoznać się z aktami, oraz zgłosić uwagi.

Dyspensa super rato – nazwa procedury polegającej na uzyskaniu dyspensy od małżeństwa ważnie zawartego, ale niedopełnionego.

Instrukcja sprawy – czas w procesie kiedy gromadzone są dowody, najczęściej przesłuchanie świadków.

Kanonista – określenie prawnika, będącego absolwentem prawa kanonicznego.

Konkordat – jest to umowa międzynarodowa zawierana między Stolicą Apostolską, a danym państwem. Reguluje wzajemne relację. Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską został zawarty 28 lipca 1993 r, a następnie ratyfikowany 23 lutego 1998 r. Konkordat zagwarantował Kościołowi autonomię prawną, polegającą na tym, że Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem – prawem kanonicznym m. in. w sprawach dotyczących małżeństwa kanonicznego. Stolicę Apostolską przy zawieraniu konkordatu reprezentuje nuncjusz apostolski.

Niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej – najczęstszy tytuł ( kanon. 1095 n. 3 ) z którego rozpatrywana jest nieważność małżeństwa. Nie chodzi tu o chorobę psychiczną, ale raczej o poważne wady charakteru. Przyczyną psychiczną z której rozpatrywana jest nieważność małżeństwa kościelnego bardzo często bywa niedojrzałość.

Obrońca węzła małżeńskiego – występuje w procesie przeciwko nieważności, jego celem jest przedstawianie wszystkich dowodów na rzecz ważności małżeństwa.

Ordynariusz – najczęściej w procesach kanonicznych odnosi się do biskupa diecezjalnego, chodź te pojęcie jest szersze.

Powód- osoba występująca ze skargą powodową.

Pozwany – z zasady w procesach o nieważność przedstawiający inne stanowisko niż powód.

Rota Rzymska – najwyższy trybunał w sprawach o nieważność w Kościele katolickim.

Skarga powodowa – pismo zaskarżające nieważność małżeństwa.

Stwierdzenie nieważności małżeństwa kanonicznego – taka jest poprawna nazwa wyroku w którym orzeka się nieważności małżeństwa kanonicznego. Mimo tego, że istnieje wiele nazw popularnych taknieważności małżeństwa kanonicznego.

Sąd Biskupi – miejsce gdzie odbywa się proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kanonicznego. Zazwyczaj każda diecezja ma swój sąd. Zdarza się jednak, że może go nie posiadać np.: Sąd Metropolitalny Warszawski jest również właściwy dla Diecezji Warszawsko – Praskiej. W Warszawie Sąd Biskupi posiada tylko Archidiecezja Warszawska.

Właściwość sądowa – oznacza, że nie każdy sąd jest właściwy do rozpatrzenia nieważności małżeństwa. Właściwy jest sąd zawarcia małżeństwa oraz miejsca gdzie przebywa strona pozwana lub powodowa np: miejscem zawarcia małżeństwa jest Mińsk Mazowiecki, strona powodowa zamieszkuje w Grójcu, a strona pozwana w Bełchatowie. Sądem właściwym dla Mińska Mazowieckiego i Grójca będzie Sąd Metropolitalny Warszawski. Sądem właściwym dla Bełchatowa będzie Trybunał Metropolitalny Łódzki. W tym przypadku osoba chcąca rozpocząć proces będzie miała wybór miejsca procesu między Łodzią, a Warszawą.

Czy można zawrzeć małżeństwo tajnie?

Małżeństwo tajnePrawo kanoniczne dopuszcza zawarcie tajnego małżeństwa kościelnego, jednakże spełnione muszą być pewne warunki. Kan. 1130 kodeksu prawa kanonicznego stanowi, że ordynariusz miejsca może zezwolić na zawarcie takiego małżeństwa na skutek poważnej i naglącej przyczyny.

W przypadku zawarcia małżeństwa bez zgody ordynariusza, małżeństwo będzie ważne, ale niegodziwe. Ważną i naglącą przyczyną mogą być zaś bardzo różne sytuacje. Kodeks kanoniczny nie zawiera katalogu takich sytuacji. Może więc chodzić o doznanie zarówno ekonomicznych szkód ( np.: rodzice jednej ze stron nie akceptują małżeństwa, i w przypadku jego zwarcia mogą powziąć kroki pogarszające sytuację ekonomiczną strony ), jak również szkód o charakterze społecznym ( np.: wyjdzie na jaw, że osoby, które uchodziły za małżonków, tak naprawdę żyły w konkubinacie ). Mogą wchodzić też w grę inne poważne przyczyny ( np.: sytuacje dotyczące zagrożenia życia lub zdrowia ).

Ordynariusz miejsca, asystujący, świadkowie, oraz małżonkowie zobowiązani są do zachowania tajemnicy o zawarciu małżeństwa. Obowiązek zachowania tajemnicy przez ordynariusza miejsca ustaje jeśli z powodu jej zachowania zagraża poważne zgorszenie lub wielka szkoda dla świętości małżeństwa. Strony powinny być o tym powiadomione. W przypadku zawarcia tajnego małżeństwa musi też nastąpić przeprowadzenie badań przedmałżeńskich, jednakże jest ono dokonywane również tajnie.

Na koniec tajne zwarte małżeństwo jest zapisywane w specjalnej księdze, przechowywane w tajnym archiwum kurii.

Apelacja

Dla osób, które czują się pokrzywdzone niekorzystnym dla siebie wyrokiem, w kodeksie prawa kanonicznego przewidziane jest prawo apelacji. Istnieją jednak wyjątki, kiedy takie prawo nie przysługuje.

Apelacja jest niemożliwa od wyroku samego Papieża lub Sygnatury Apostolskiej; od wyroku dotkniętego wadą, chyba, że jest połączona ze skargą o nieważność; od wyroku, który przeszedł w stan rzeczy osądzonej; od dekretu sędziego lub wyroku przedstanowczego, które nie mają mocy ostatecznego wyroku, chyba, że jest złączona z apelacją od ostatecznego wyroku; od wyroku lub dekretu w sprawie w w stosunku do której prawo zastrzega, że rzecz powinna być jak najszybciej rozstrzygnięta.

W przypadku apelacji należy odróżnić od siebie dwa terminy. Termin na zgłoszenie apelacji, oraz termin na wniesienie apelacji. Strona ma prawo w zawitym terminie piętnastu dni od ogłoszenia wyroku zgłosić sędziemu, że będzie wnosić apelację. Następnie należy w terminie jednego miesiąca wnieść uzasadnioną apelację do sędziego do którego apelacja jest kierowana. Sędzia może udzielić stronie dłuższego terminu na poparcie apelacji, niż jeden miesiąc.

Apelacja powinna zawierać prośbę do wyższego sędziego o zmianę zaskarżonego wyroku, oraz argumenty jakie za tym przemawiają. Do apelacji należy również dołączyć odpis zaskarżanego wyroku.

W praktyce powodem wniesienie apelacji może być pojawianie się nowych dowodów, które mogą mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy np.: zeznania świadka, który dobrze zna okoliczności zaskarżanego małżeństwa, natomiast wcześniej nie mógł brać udziału w sprawie.

Apelacja wymaga większego wkładu pracy od prawnika, ponieważ wchodzi w grę większa liczba faktów do analizy.

Sądami apelacyjnymi w Polsce, mającymi największą właściwość apelacyjną są:

-Sąd Metropolitalny Warszawski.

-Sąd Metropolitalny Poznański

Sąd Metropolitalny Warszawski jest sądem apelacyjnym dla 5 sądów kościelnych: Sądu Metropolitalnego Poznańskiego, Sądu Metropolitalnego Łódzkiego, Sądu Metropolitalnego Lubelskiego, Sądu Diecezji Płockiej, Sądu Diecezji Radomskiej.

Natomiast Sąd Metropolitalny Poznański jest sądem apelacyjnym dla 4 sądów kościelnych: Sądu Metropolitalnego Warszawskiego, Sądu Metropolitalnego Wrocławskiego, Sądu Metropolitalnego Gnieźnieńskiego, Sądu Metropolitalnego Szczecińsko -Kamieńskiego.